Potop to występująca w środku wielu drzewiej powstałych wierzeniach wielka potop zesłana na wskroś Boga czyli bogów również obejmująca całą Ziemię. Najbardziej znana wewnątrz Europie mit o potopie pochodzi z Biblii. Istnieje wiele podań o potopie znajdujących się do wnętrza tradycji ludów ze wszystkich kontynentów[1]. Opowieści te niejednokrotnie różnią się odkąd siebie tak w środku opisie kataklizmu, jednakowoż z drugiej strony miewają zaskakujące podobieństwa.
Pisanie drugiej, najobszerniejszej części Trylogii Henryk Sienkiewicz rozpoczął 1 października 1884 roku w Warszawie, a zakończył 21 sierpnia 1886 roku w austriackim uzdrowisku Kaltenleutgeben niedaleko Wiednia. Chcąc być wiarygodnym i szczerym, przystąpił do pisania dzieła dopiero po ponad czterech latach gromadzenia i zapoznawania się z materiałami źródłowymi na interesujące go tematy. W liście z 1883 roku do ówczesnego redaktora krakowskiego konserwatywnego „Czasu” pisał: „O swojej powieści powiem to tylko, żem grunt pod nią przygotował z całą sumiennością i przeczytałem mnóstwo źródeł współczesnych, tak że jednego nawet nazwiska nie zaczerpnąłem z fantazji. Starałem się też koloryt epoki oddać wiernie i to co wyda się może zbyt szorstkim, jest wiernym czasów odbiciem”. Studia historyczne Sienkiewicza nad Potopem były bardzo gruntowne i dokładne. W źródłach powieści należy wymienić między innymi opracowania (pisane w języku polskim, łacińskim, francuskim i niemieckim):